Son Haberler

Ekonomi

Doğal gazda 'haksız tahsilat' kararı

Spor

Türk sporcular olimpiyat yolunda!

Dünya

'Suriye krizi Türkiye olmadan çözülemez'

Dünya

Rus Ordusu Kobani'de!

Politika

120 saat doldu: Sözler tutulmadı

Gündem

YPG'li teröristler 30 km bölgenin dışına çıkarılacak

Gündem

Türkiye'nin yeni zaferi: Teröristlere 150 saat mühlet

Gündem

Dünyanın gözü o buluşmada!

Gündem

Başkan Erdoğan'dan ABD'ye rest!

Gündem

SMO'ya hain saldırı: 3 şehit 18 yaralı!

Gündem

TSK korkusundan Tel Abyad'ı köstek gibi kazmışlar

Ekonomi

Hakan Atilla Borsa İstanbul'un başına getirildi

YAZARLAR

Tüm Yazıları Hamit AKÇAY

Kel başa şimşir tarak, dolar uçmuş ne yapak?

26.09.2018 13:11


Öncelikle herkes kendi küçük kıyametine bakacak. İşi ülke ekonomisini yönetmek olmadığı halde, büyük kıyamete, ülke ekonomisindeki krize, piyasaya, cari açığa, nominal rakamlara odaklanan tipler umumiyetle hayalci, düş kırığı hastası, goygoycudur. Mürşidi azam, ünlü ekonomist Nasreddin Hoca’nın da işaret buyurduğu üzere herkes kendi küçük kıyametine bakacak. Çünkü büyük kıyamet koptu kopacaksa, çanak çömleğin, tasın, tarağın hesabını yapmaya ne hacet.

Ücretlinin, esnafın, işletmecinin, sanayicinin kıyamet (kaos) senaryoları birbirinden farklı farklı. Bu yüzden dolar krizinin içinde, her grubun akıllı ve akılcı tavırları da farklı olmak durumunda. Ancak bu yazı bir girizgâh yazısı olması hasebiyle genellemeler üzerine inşa edilmek durumunda, ol sebepten bu girizgah yazısında evvelen herkes için az çok doğruları ifade edeceğiz.

Kriz bir düzen bozumu, belirsizlik, öngörülemezlik halidir. Bu sebeple bu ahvali sürdürecek panik, stres, kaygılar herkes için krizi derinleştireceğinden, herkes, belli oranda, sükûnet heykelciği olmalıdır. Öyle ki, ol kimseler ölü taklidi yapılsa yeridir. Yapılacak en iyi ve ilk iş, her gün yapılan gündelik işleri daha iyi yapmaya koyulmaktır. An itibariyle kim neyle meşgulse, meşguliyetini mükemmelleştirmeye gayret etmelidir. İşçileri de işletmeleri de ekonomik olarak uzun vadede güçlü kılan hal, yaptığı günlük işleri, basit operasyonları, yekdiğerinden daha hızlı ve daha iyi yapma halidir.

Krizde ilk akla gelen şey tasarruf tedbiridir. İster işletme yönetin ister aile ekonomisini, tasarruf yapacağım diye sakın otoliz (vücudun kendi kendini, özellikle de temel organlarını yemesi) yapmayın. İşletmelerin reklamdan kısması, yetişmiş elemanı işten çıkartması, bireylerin dil kursuna gitmekten vazgeçmesi birer otoliz örneği olarak verilebilir. Otoliz yapmayın ama kel başa da şimşir tarak almayın. Çünkü bilinen odur ki, bir şimşir tarak yapmak için ihtiyaç duyduğunuz 15 santimlik şimşir ağacı ancak 30 yılda yetişmektedir.

Tasarruf en temelde nesneleri ve insanları doğru şekilde kullanma, konumlandırma işidir. Kaos (kriz) farklı bakmak, görmek için doğal bir platodur. Evde de, işte de tasarrufa, daha doğrusu ve daha iyisi ne olabilir gözlüğü ile bakmakta fayda olabilir. Durduğunuz yeri, baktığınız bakış açısını değiştirebilirsiniz.

Kriz düzen bozucudur. Toplumsal güven bozuldukça, toplumsal düzen bozulur, toplumsal düzen bozuldukça kriz derinleşir. Ferdi felah (yırtma) çabaları toplumsal çöküşü arttırır. Bu sebeple kriz ortamında nefsini tercih eden, toplumsal düzeni yıktığı gibi, kendi menfaat sarayını da yıkar.

Adam Smithin hakikati ters yüz ettiğine aldanmayın. İnsanın ihtiyaçları sınırlı, kaynaklar ise sınırsızdır. Ol sebepten krizlerde asli ihtiyaçlarınızı gidermekten geri durmayın amma arizi (türetilmiş) ihtiyaçlarınızı bir kez daha gözden geçirin.

İktisadi okuryazarlık yapabilmek için eksikliklerinizi giderin. Televizyondan, radyodan işittiklerinizi, gazetelerden, dergilerden okuduklarınızı az çok yorumlayabilecek düzeyde ekonomik terimlere mülaki olun. Ha bu arada psikopata bağlayıp sabah akşam ekonomi programları filan sakın izlemeyin.